تصديق اصالت دليل ديجيتال :

شاكي بايد ثابت كند كه دليلي كه ارائه مي كند؛ اصيل و حقيقي است. براي احراز اصالت دلايل ديجيتال نيز مانند احراز اصالت مدارك و دلايل ديگر، ضوابطي لازم است تا اصالت اين مدارك احراز شود. مثلاً اگر دليل اصالت دلايل و مدارك ديجيتال، شاهد است؛ شاهد بايد شرايط شهادت را داشته باشد.اگر اسناد و مدارك توليدي رایانه يا مستندات مضبوط در آن قابليت استناد و اعتماد را نمي داشتند اين فناوري به شكل گسترده موجود رواج و اعتبار نمي يافت. با توجه به مزاياي اين فناوري، قوانين عمومي و بنيادي موجود به كمك آن شتافتند و با استفاده از عمومات راه اعتبار آن را گشوده اند. البته با اين وجود، تصويب قوانين جديد و دليل شمردن مدارك ديجيتال و نيز اصلاح مواد مربوط به ادله اثبات دعوي براي روزآمد كردن آن، ضرورت مبرم امروز است2

از جمله ايراداتي31 كه نسبت به مدارك رایانه ای ابراز مي شود اين است كه اين مدارك از اصالت برخوردار نيستند، زيرا قابليت مخدوش شدن را پس از توليد دارند. به طور نمونه در پرونده ايالت متحده به طرفيت «وي تكر»42 دولت فايل هايي از شخصي به نام فراست 1 كه در زمينه موادمخدر فعال بود، دريافت كرد. فايل هاي فراست جزئيات فروش موادمخدر را در برداشت. وقتي ابراز و ارائه فايل هاي كامپيوتري مطالبه شد، «وي تكر» مدعي شد فايل هاي ارائه شده از اصالت و صحت برخوردار نيستند، زيرا فراست مي توانسته با يك ضربه سريع بر صفحه كليد نام او را به پرينت ها اضافه كند1 البته صرف احتمال مخدوش شدن مدارك و سوابق، دليل نمي شود كه مستندات رايانه‌اي بي اعتبار تلقي شوند.

بنابراين حقوقدانان و كارشناسان مسائل رايانه اي ضوابط ذيل را براي اعتبار دليل ديجيتال بيان مي كنند :

1-  دلايل و مدارك ديجيتال و رايانه‌اي وقتي قابليت استناد را دارند كه ناشي از اشتباه برنامه هاي رايانه اي نباشند. زيرا، اشتباه برنامه ريزي موجب توليد مداركي مي شود كه مقصود طرفين نيست. بنابراين، اگر برنامه كامپيوتر صحيح نباشد، شاكي و يا مدعي نمي‌تواند به آن استناد كند1352

2- مدارك رایانه ای مخدوش نشده باشد.در برخی از کشورها، مراجع قضایی و مراكز خدمات رساني رايانه‌اي نيز مي توانند اعتبار مدارك رایانه ای مورد اختلاف را اعلام كنند.با این وجود، ايراد مخدوش بودن، قابل رسيدگي در دادگاه است3

در همين زمينه، دادگاههاي آمريكا مدارك ديجيتال را در دو مورد قابل استناد دانسته‌اند :

– در صورتي كه به طور منظم و مرتب حفظ و نگه داري شده باشند.

– در صورتي كه تاييدكننده يك جريان و يا واقعه اي باشند كه عمل مجرمانه و يا عمل حقوقي در بطن آن قرار گرفته باشد2

عواملي را كه بايد در مقام احراز اعتبار دلايل دیجیتال در نظر داشت عبارتند از؛ كيفيت منبع اصلي، كيفيت ساز و كار داخلي رايانه، ساز و كار نظارتي كه موجب كاهش اشتباه مي­شوند53 در حقوق آمريكا، دانش نويني به نام محاسبات قانوني61 نظير پزشكي قانوني، اعتبار اين مدارك را در چارچوب تحليلي و فناوري مربوط بررسي مي كند. در حقوق ايران نيز همانطور که اشاره شد،طبق ماده 12 قانون تجارت الكترونيكي ايران ؛«اسناد و ادله اثبات دعوي ممكن است به صورت داده پيام بوده باشد و در هيچ محكمه يا اداره دولتي نمي توان بر اساس قواعد ادله موجود، ارزش اثباتي داده پيام را صرفاً به دليل شكل و قالب آن رد كرد. همچنين مطابق ماده 15 قانون مذكور، نسبت به داده پيام مطمئن، سوابق الكترونيكي مطمئن و امضاي الكترونيكي مطمئن انكار و ترديد ممسوع نيست و تنها مي‌توان ادعاي جعليت نسبت به داده پيام مزبور نمود و يا ثابت نمود كه داده پيام مزبور به جهتي از جهات قانوني از اعتبار افتاده است1)) »1

 

 

با پيدايش و تكامل تكنولوژي اطلاعات و نفوذ آن در امور حقوقي بحث ادله ديحيتالي و الكترونيك به وجود مي آيد. مسائل همچون كاغذي نبودن داده ها و اطلاعات كامپيوتري، دوام، بقا، و اصالت آنها مطرح مي شود. داده ها و مدارك قابل مشاهده در صفحه مانيتور ظاهر مي شود ولي با خاموش كردن دستگاه يا تغيير فابل، نا پديد مي شود. براحتي اصلاح يا محو مي گردند، خاصيت بقا و دوام به مفهوم فيزيكي و معمولي ندارند و اصالت مرسوم در اسناد رسمي را نيز فاقد هستند زيرا يك نسخه يا چند نسخه با ارزش واحد را نمي توان براي آنها در نظر گرفت.

اصولا قابليت قبول ادله ناشي از اسناد كامپيوتري در دادگاه بستگي به اصول بنيادين ادله اثبات درهر كشوري داردكشورهاي مبتني بر حقوق نوشته، برابر بااصل آزادي تحصيل دليل و ارزيابي آزاد دلايل عمل مي كنند. سيستم هاي حقوقي مبتني بر اين اصول عموماً در پذيرش اسناد كامپيوتري به عنوان دليل، هيچ ترديدي ندارند.در كشورهاي مبتني بر حقوق كامل لا، دادرسي به شيوه ترافعي و شفاهي صورت مي پذيرد. در اين كشورها شاهدان بر مبناي مشاهدات، معلومات وعلم خود شهادت مي‌دهند و در اين سيستم حقوقي طبق قاعده«بهترين ادله» مي بايستي اصل مدارك (نه كپي) به دادگاه ارائه شود تا مورد استناد قرار گيرد21 در خصوص اينكه متون كامپيوتري چگونه دلايل واقعي محسوب مي شوند، بحث و جدل هاي فراواني صورت گرفته محاكم برخي از كشورهاي مثل انگلستان واستراليا قوانين جديد وضع شده كه مطابق آنها اسناد كامپيوتري تحت شرايط خاصي به عنوان دليل قابل ارائه به دادگاه مي باشد.

1– ايراد به اصالت مدارك و دلايل ديجيتال به سه صورت ممكن است :

نخست : ممكن است طرف ها به اصالت دلايل توليدي رايانه و مدارك حاصل برنامه انسان از حيث مخدوش يا جعلي بودن ايراد كنند.

دوم : طرف ها به صحت و اصالت مدارك توليدي رايانه از حيث غيرقابل اعتماد بودن ايراد مي كنند.

سوم : طرف ها به مدارك حاصل برنامه انسان از حيث هويت مؤلف آن ايراد مي كنند.

2– United states V.whitaker (1997).

1http://E- commerce. Wipointo.[1386/2/11]

2– از مبادله الكترونيكي اطلاعات تا تجارت الكترونيكي، مجموعه مقالات، ترجمه مجتهدي بهنام 1376 (تهران : موسسه مطالعات و پژوهش هاي بازرگاني،)، ص 18.

3– forensic computing.

1– براي مطالعه بيشتر در خصوص مفاهيم مربوط به تجارت الكترونيك و بررسي مسائل تخصصي آن ر.ك : محمدعلي نوري و رضا نخجواني، حقوق حمايت داده ها (تهران : كتابخانه گنج دانش، 1383).

2-جعفر پور ناهید آبان 1381،آیین دادرسی جرایم کامپیوتری،خبرنامه انفورماتیک،ش 84، ،ص 2.

لينک جزييات بيشتر و دانلود اين پايان نامه:

استناد پذیری ادله دیجیتالی در حقوق کیفری